Lịch Sử Chiếc Phin Pha Cà Phê Việt Nam

Cà phê đến Việt Nam cùng với những người thực dân Pháp, những người từ những năm 1850 đã lập nên các đồn điền đầu tiên, ban đầu chủ yếu ở miền Bắc, sau đó chủ yếu ở vùng cao nguyên trung phần quanh Đắk Lắk. Cùng với cà phê là cả cách pha chế: một chiếc phin kim loại nhỏ đặt lên tách, để cà phê chảy chậm qua, tương tự như cà phê phin kiểu Pháp thời bấy giờ. Tên gọi Phin được cho là bắt nguồn từ từ filtre trong tiếng Pháp.

Tại Việt Nam, nguyên lý đơn giản đó đã phát triển thành một nghi thức pha chế riêng biệt: cốc, đáy có lỗ, tấm nén và nắp, ban đầu chủ yếu làm bằng nhôm, ngày nay thường bằng thép không gỉ. Bản thân phương pháp pha chế hầu như không thay đổi kể từ những ngày đầu tiên.

Sự kết hợp kinh điển giữa cà phê đậm đà và sữa đặc có đường, vẫn còn hiện diện trong Cà Phê Sữa Đá ngày nay, có một nguồn gốc rất thực tế. Sữa tươi khó tìm ở Việt Nam nhiệt đới đầu thế kỷ 20: thiếu hệ thống bảo quản lạnh, chăn nuôi bò sữa gần như chưa phát triển, và sữa tươi nhập khẩu bị hỏng trong hành trình vận chuyển dài.

Ngược lại, sữa đặc có đường lại bảo quản được lâu, giá cả phải chăng và dễ vận chuyển, được phân phối rộng rãi qua con đường thương mại của Pháp. Điều bắt đầu như một giải pháp tình thế đã trở thành một hương vị đặc trưng riêng: vị ngọt của sữa đặc cân bằng vị đắng đậm của cà phê Robusta, loại được trồng phổ biến nhất ở vùng cao nguyên Việt Nam, và chính sự kết hợp đó vẫn được yêu thích không đổi cho đến ngày nay.

Trong khi các phương pháp pha thủ công như pour-over ở nơi khác được xem là một phong trào cà phê đặc sản hiện đại, thì chiếc phin đã là một phần không thể thiếu trong đời sống hàng ngày của người Việt qua nhiều thế hệ: trên chiếc ghế nhựa bên vỉa hè, tại văn phòng giữa giờ làm việc, hay như một khoảnh khắc tĩnh lặng vào sáng sớm. Việc nhỏ giọt chậm rãi, thường kéo dài bốn đến năm phút, không phải là điểm bất tiện mà là một phần của nghi thức: khoảng thời gian để lắng lại trước khi ngày mới bắt đầu.

Chính sự kết hợp giữa tính đơn giản và bền vững này có lẽ cũng là lý do vì sao chiếc phin gần như không thay đổi trên phạm vi quốc tế, trong khi biết bao trào lưu cà phê khác đã đến rồi đi xung quanh nó.

Dù là nền tảng cho Cà Phê Đen thuần túy, Cà Phê Sữa Đá ngọt béo, hay các biến thể cầu kỳ hơn như Cà Phê Trứng, món cà phê trứng Hà Nội: chiếc phin vẫn luôn là điểm chung của văn hóa cà phê Việt Nam. Nó không cần điện, không cần giấy lọc, và có thể mang theo trong bất kỳ chiếc túi nào, tiện lợi như ngày đầu tiên.